ប្រវត្តិអង្គរវត្ត
អង្គរវត្ត ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាប កម្ពុជា គឺជាវត្តសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក និងជាសញ្ញានៃអត្តសញ្ញាណខ្មែរ។ វាត្រូវបានកសាងឡើងនៅដើមសតវត្សទី ១២ ហើយគេចាត់ទុកថាជាវិចិត្រសិល្បៈដ៏អស្ចារ្យនៃសិល្បៈខ្មែរបុរាណ និងជាភស្តុតាងនៃភាពឯកភាពនិងអំណាចរបស់អាណាចក្រ អង្គរ ដែលធ្លាប់មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលបានគ្រងរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ ១១១៣ ដល់ប្រហែល ១១៥០ បានបង្គាប់ឱ្យកសាងអង្គរវត្ត។ ដំបូង វាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ព្រះវិស្ណុ តែបន្ទាប់មកក៏ជាស្រង់ក្រុមព្រះវិហាររបស់ព្រះអង្គផងដែរ។ ការប្តេជ្ញាដល់ព្រះវិស្ណុ គឺជារឿងពិសេស ព្រោះវត្តខ្មែរភាគច្រើននាពេលនោះ តែងឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ។ វាបង្ហាញពីជំនឿផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ និងបំណងរបស់ព្រះអង្គក្នុងការភ្ជាប់អំណាចជាមួយឋានសួគ៌។
ការសាងសង់អង្គរវត្ត គឺជាការងារមហិមា។ ពលករ និងសិប្បកររាប់ពាន់នាក់បានចូលរួមប្រើថ្មខ្សាច់ដែលត្រូវបានយកមកពីភ្នំគូលែន ប្រមាណ ៥០ គីឡូម៉ែត្រពីទីនោះ តាមរយៈប្រព័ន្ធទឹកជំនោរ។ វត្តមានទំហំប្រមាណ ១៦២ ហិកតា មានខ្សែប៉ែតជុំវិញជាសញ្ញានៃសមុទ្រនៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាហិណ្ឌូ។ ប្រាំកំពូលដែលមានរាងដូចផ្កាឈូក សម្គាល់ពីភ្នំមេរុ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលពិភពលោកតាមទស្សនៈហិណ្ឌូ។
រចនាបថអង្គរវត្ត បង្ហាញទាំងនិមិត្តសញ្ញាផ្លូវសាសនា និងអំណាចនយោបាយ។ វត្តត្រូវបានបង្វិលទៅទិសខាងលិច ដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ព្រោះវត្តខ្មែរផ្សេងៗភាគច្រើនតែងតែបង្វិលទៅទិសកើត។ ពិធីករណ៍លើជញ្ជាំងជុំវិញវត្តប្រវែងជាង ៨០០ ម៉ែត្រ មានការកាត់ស្ទូចរឿងព្រេងហិណ្ឌូដូចជា រាមាយណា និង មហាបារាត ព្រមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ក្រោយការរលំចុះនៃអាណាចក្រ អង្គរ នៅសតវត្សទី ១៥ អង្គរវត្តមិនដែលត្រូវបានបោះបង់ទេ។ ព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាធម្មជាតិតែវរាដ បានថែរក្សា និងបំលែងវត្តនេះពីវត្តហិណ្ឌូទៅជាវត្តពុទ្ធ។ ការថែរក្សាបន្តបន្ទាប់នេះ ជួយឱ្យអង្គរវត្តរស់រានមកដល់សព្វថ្ងៃ។
អ្នកជាប់ទាក់ទងអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមសរសេរអំពីអង្គរវត្តនៅសតវត្សទី ១៦ និង ១៧។ នៅសតវត្សទី ១៩ អ្នកធម្មជាតិវិទ្យាបារាំង អង់រី មូហត បានសរសេរពីអង្គរវត្ត និងធ្វើឱ្យពិភពលោកខាងលិចភ្ញាក់ផ្អើល។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងបារាំង ការប៉ុនប៉ងថែរក្សា និងជួសជុលបានចាប់ផ្តើម ដើម្បីការពារវត្តពីព្រៃនិងអាកាសធាតុ។
សព្វថ្ងៃ អង្គរវត្តត្រូវបានកំណត់ជាម遗ប្បភាគពិភពលោករបស់អង្គការ UNESCO ហើយក៏ជាសញ្ញាប្រទេសកម្ពុជា។ វាត្រូវបានដាក់លើទង់ជាតិ និងជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ល្បី។ រាប់លាននាក់មកទស្សនា ដើម្បីទស្សនាស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈដ៏អស្ចារ្យ។
អង្គរវត្តមិនមែនជាវត្តបុរាណទេ ប៉ុន្តែវាជាវត្តរស់។ វាបានប្រាប់រឿងអាណាចក្រដ៏អស្ចារ្យ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងព្រះពុទ្ធនិងព្រះហិណ្ឌូ និងចិត្តខ្មែរដែលមិនរាំងស្ទះ។ ប្រវត្តិរបស់វានឹងបន្តជំរុញ និងបន្តរស់នៅក្នុងចិត្តជំនាន់ក្រោយ។