(ជ១) មេរៀនទី១៦៖ (មេរៀនសង្ខេប) សង្គ្រាមលោកលើកទី២ (1939-1945)

ខ្លឹមសារទី១៖ បុព្វហេតុនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២

១. តើក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី១គេបានបង្កើតអង្គការអ្វី? ផ្តើមគំនិតបង្កើតដោយលោកណា?ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា?
ចំ. ក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ គេបានបង្កើតអង្គការមួយឈ្មោះថា«សង្គមប្រជាជាតិ»។ ផ្តើមគំនិតបង្កើតដោយលោកវូដ្រូវីលសុន នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩១៩។

២.​តើអង្គការសង្គមប្រជាជាតិមានស្ថាប័នកំពូលឈ្មោះអ្វី? មានសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ប៉ុន្មានប្រទេស?ប្រទេសណាខ្លះ?
ចំ. អង្គការសង្គមប្រជាជាតិមានស្ថាប័នកំពូលឈ្មោះមហាសន្និបាត។ មានសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ប្រាំប្រទេសគឺ៖
- ប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក
- ប្រទេសអង់គ្លេស
- ប្រទេសបារាំង
- ប្រទេសអ៊ីតាលី
- ប្រទេសជប៉ុន។

៣. ដូចម្តេចដែលហៅថាប្រព័ន្ធម៉ាន់ដាត?
ចំ. ប្រព័ន្ធម៉ាន់ដាត គឺជាប្រព័ន្ធប្រគល់សិទ្ធិគ្រប់គ្រងលើ តំបន់ ណាមួយ (ទីក្រុង ខេត្ត ឬប្រទេស)។

៤. តើលោកវីលសុនបង្កើតប្រពន្ធ័ម៉ាន់ដាតដើម្បីអ្វី?
ចំ. លោកវីលសុនបង្កើតប្រពន្ធ័ម៉ាន់ដាតដើម្បីប្រទេសដែលគ្មានលទ្ធភាពស្វ័យភាពក្នុងការគ្រប់ គ្រងដោយខ្លួនឯងពោលគឺឱ្យប្រជាតិជឿនលឿន ត្រូវតែធ្វើអាណាព្យាបាលលើប្រជាជនទាំងនោះដើម្បីជួយរៀបចំឱ្យពួកគេមានស្វ័យភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង ។

៥. តើនៅឆ្នាំ១៩១៩ អង់គ្លេសទទួលបានម៉ាន់ដាតលើតំបន់ណាខ្លះ?
ចំ. នៅឆ្នាំ១៩១៩ អង់គ្លេស ទទួលបានម៉ាន់ដាតដូចជា៖
- ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន
- ហ្ស៊កដានី
- អ៊ីរ៉ាក់
- តូហ្គោ
- កាមេរូន
- និងតាន់ហ្គានីកា (ទឹកដីអាណានិគមអាល្លឺម៉ង់នៅអាហ្រិ្វកខាងកើត)។

៦. តើនៅឆ្នាំ១៩១៩ បារាំងទទួលបានម៉ាន់ដាតលើតំបន់ណាខ្លះ?
ចំ. នៅឆ្នាំ១៩១៩ បារាំងទទួលបានម៉ាន់ដាតលើ តំបន់ដូចជា៖
- ស៊ីរី
- លីបង់
- តូហ្គោ
- កាមេរូន។

៧. តើនៅឆ្នាំ១៩១៩ ជប៉ុនទទួលបានម៉ាន់ដាតលើតំបន់ណាខ្លះ?
ចំ. នៅឆ្នាំ១៩១៩ ជប៉ុនទទួលបានម៉ាន់ដាតដូចជា៖
- លើកោះម៉ារីយ៉ាន
- កោះម៉ាសាល
- កោះការ៉ូលីន
- និងឧបទ្វីបសានទុង។

៨. ចូរបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់លោកឡយ ចច។
ចំ. ទស្សនៈរបស់លោកឡយ ចច គឺទទួលស្គាល់ថា «ម៉ាន់ដាតគ្រាន់តែជារបាំងមុខនៃសកម្មភាពឈ្លានពានដោយចំមុខរបស់ពួកប្រទេសមហាអំណាចតែប៉ុណ្ណោះ»។

៩. ដំណាក់កាលពីឆ្នាំ១៩៣៣-១៩៣៥ តើអ៊ីត្លែបានសម្រេចទិសដៅសំខាន់អ្វីខ្លះសម្រាប់បក្សណាស៊ី?
ចំ. ដំណាក់កាលពីឆ្នាំ១៩៣៣-១៩៣៥ អ៊ីត្លែ បានសម្រេចទិសដៅសំខាន់ៗសម្រាប់ បក្សណាស៊ី ដូចជា៖
- លុបចោលបំរាម នូវការផលិតសព្វាវុធ
- ពួកណាស៊ីទាមទារឱ្យមានសមភាពជាមួយប្រទេសមហាអំណាចក្នុងនយោបាយបែងចែកពិភពលោក
- អនុម័តច្បាប់បរិច្ចាគកិច្ចយោធា ព្រមទាំងឱ្យប្រជាជនអាល្លឺម៉ង់រស់នៅតំបន់សារធ្វើប្រជាមតិភ្ជាប់ទឹកដីនេះមកទឹកដីអាល្លឺម៉ង់វិញដែលជាតំបន់ក្រោមម៉ាន់ដាតបារាំង។
 
១០. តើពួកហ្វាស៊ីសអ៊ីតាលី បានវាយលុកចូលប្រទេសអេត្យូពីនៅ ខែ ឆ្នាំណា?
ចំ. ពួកហ្វាស៊ីសអ៊ីតាលីបានវាយលុកចូលប្រទេសអេត្យូពីនៅខែតុលាឆ្នាំ១៩៣៥ ហើយបានដាក់អាណានិគមលើប្រទេសនេះនៅខែនិទាឃរដូវឆ្នាំ១៩៣៦។

១១. តើសម្ព័ន្ធភាពត្រីភាគីប៊ែឡាំង-រ៉ូម-តូក្យូមាននយោបាយបែបណាខ្លះ?
ចំ. សម្ព័ន្ធភាពត្រីភាគីប៊ែរឡាំង-រ៉ូម-តូក្យូមាននយោបាយគឺ៖
- បែងចែកពិភពលោកដោយកម្លាំងបាយ ប្រើកម្លាំងយោធាឈ្លានពាន
- ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបក្សកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ ។

១២. ចូរបង្ហាញពីវិបត្តិនៅឆេកូស្លូវ៉ាគី។
ចំ. វិបត្តិនៅឆេកូស្លូវ៉ាគី៖ សន្និសីទក្រុងមុយនិច (២៩ កញ្ញា ១៩៣៨) បានលក់ប្រទេសឆេកូស្លូវ៉ាគីឱ្យអ៊ីត្លែលើខ្នងប្រជារាស្រ្ត។

១៣. តើសន្ធិសញ្ញាមិនឈ្លានពានគ្នាធ្វើឡើងរវាងប្រទេសណា និងប្រទេសណា? មានផលប្រយោជន៍ដូចម្តេចខ្លះ?
ចំ. សន្ធិសញ្ញាមិនឈ្លានពានគ្នាធ្វើឡើងរវាងសហភាពសូវៀត-អាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៣៩។ មានផលប្រយោជន៍ដូចជា៖ ពិនិត្យមើលកិច្ចសន្យាដើរតួអព្យាក្រិតរបស់សហភាពសូវៀត និងអាល្លឺម៉ង់ ក្នុងពេលណាដែលមានការផ្ទុះសង្រ្គាមរវាងប្រទេសណាមួយទៅនឹងប្រទេសទីបី។

១៤. តើសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានផ្ទុះឡើងថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា? ដោយសារមូលហេតុអ្វី?
ចំ. សង្គ្រាមលោកលើកទី២បានផ្ទុះឡើងថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ ដោយសារអាល្លឺម៉ង់បានបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនចូលរំលោភដែនដីប៉ូឡូញ ហើយចោទថាប៉ូឡូញឈ្លានពានប្រទេសខ្លួនដែលនាំឱ្យបារាំង អង់គ្លេស ដែលជាប់កិច្ចសន្យាជាមួយប៉ូឡូញ ក៏បានប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយអាល្លឺម៉ង់ហើយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ក៏បានផ្ទុះឡើងតែម្តង។

ខ្លឹមសារទី២៖ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២

១. តើគេបែងចែកសង្គ្រាមលោកលើកទី២ជាប៉ុន្មានដំណាក់កាល? អ្វីខ្លះ?
ចំ. គេបែងចែកសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជា២ដំណាក់កាលគឺ៖
- ដំណាក់កាលទី១ (១៩៣៩-១៩៤១) ជាដំណាក់កាលឈ្លានពានរបស់ អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុន
- ដំណាក់កាលទី២ (១៩៤១-១៩៤៥) ជាដំណាក់កាលវាយបករបស់ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តមានបារាំង អង់គ្លេស រុស្ស៊ី អាមេរិកវិញ។

២. តើដំណាក់កាលទី១ នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២មានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីខ្លះ?
ចំ. ដំណាក់កាលទី១ នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២មានព្រឹត្តិការណ៍ដូចជា៖
- បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ នៅពេលដែលកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានចូលឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញ។
- បារាំង និងអង់គ្លេសបានជាប់កិច្ចព្រមពៀងជាមួយប៉ូឡូញក៏ប្រកាសសង្រ្គាមជាមួយអាល្លឺម៉ង់។ បន្ទាប់មកភាគីកតិកាសញ្ញារ៉ូម-ប៊ែរឡាំង-តូក្យូបានប្រកាសសង្រ្គាមផងដែរ។

៣. តើដំណាក់កាលទី២នៃសង្រ្គាមលោកលើកទី២ មានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីខ្លះ?
ចំ. ដំណាក់កាលទី២នៃសង្រ្គាមលោកលើកទី២មានព្រឹត្តិការណ៍៖
- ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់រួមជា មួយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន រំលោភលើសន្ធិសញ្ញាមិនឈ្លានពានគ្នារវាងអាល្លឺម៉ង់សហភាពសូវៀតផ្ទុយទៅវិញបានរំលោភចូលទឹកដីសហភាពសូវៀតនៅថ្ងៃទី២២ មិថុនា១៩៤១
- ថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥ ពួកហ្វាស៊ីសអាល្លឺម៉ង់បានទំលាក់អាវុធសុំចុះចាញ់
- ថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ជប៉ុនបានទម្លាក់អាវុធសុំចុះចាញ់ដែរ។ សង្រ្គាមលោកលើកទី២ត្រូវបានបញ្ចប់។

៤. តើសមាសភាពចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២មានប្រទេសណាខ្លះ
ចំ. សមាសភាពចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២គេបានចែកជាពីរក្រុមគឺ៖
- កម្លាំងមហាអំណាចឈ្លានពាន ឬអំណាចកណ្តាលមានដូចជា ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ជប៉ុនរួមជាមួយនឹងបណ្តាប្រទេសតូចៗមួយចំនួនដែលនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់គេ។
- កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តមានដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស និងបណ្តាប្រទេសជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់គេ។

៥. តើសម្ព័ន្ធភាពប្រឆាំងនឹងអ៊ីត្លែមានប្រភពចេញមកពីអ្នកណា? មានប្រទេសប៉ុន្មានចូលរួម?
ចំ. សម្ព័ន្ធភាពប្រឆាំងនឹង អ៊ីត្លែ មានប្រភពចេញពី សេចក្តីប្រកាសរបស់ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី វីនស្តុន ឆឺឈីល នាថ្ងៃទី២៤សីហា ១៩៤១ និងសេចក្តីប្រកាស លោកប្រធានាធិបតី ហ្វ្រង់ឃ្លីន រ៉ូស្វែល នាថ្ងៃទី២៤សីហា១៩៤១ ដែលមានការចូលរួមចំនួន ៥០ប្រទេស។

៦. តើសន្និសីទអន្តរជាតិមួយដែលប្រារព្ធឡើងនៅទីក្រុងម៉ូស្គូក្នុងឆ្នាំណា? មានប្រទេសណាខ្លះចូលរួម? ដើម្បីអ្វី?
ចំ. សន្និសីទអន្តរជាតិមួយបានប្រារព្ធឡើងនៅទីក្រុងម៉ូស្គូក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ប្រទេសដែលចូលរួមមាន៖
- សហរដ្ឋអាមេរិក
- ប្រទេសអង់គ្លេស
- សហភាពសូវៀត
- ដើម្បីសម្រេចចិត្តផ្តល់ជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចដល់ប្រទេសនានាដែលបានចូលរួមកម្លាំងកម្ទេចពួកហ្វាស៊ីសឈ្លានពាន។

៧. តើមូលហេតុអ្វីដែលរបបហ្វាស៊ីសដួលរលំ?
ចំ. របបហ្វាស៊ីសដួលរលំដោយសារ៖
- មូសូលីនី ត្រូវបានគេចាប់ចងព្យួរជើងឡើងលើនៅកណ្តាលព្រលានទីក្រុងមីឡាន់រហូតដល់ស្លាប់ (២៨ មេសា១៩៤៥) ឯបរិវារត្រូវគេសម្លាប់ចោល
- ថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា១៩៤៥ អ៊ីត្លែ បានធ្វើអត្តឃាត
- ថ្ងៃទី៨ ឧសភា១៩៤៥ ពួកហ្វាស៊ីសអាល្លឺម៉ង់សុំចុះចាញ់។

៨. តើសន្និសីទក្រុងពតស្តាម មានទិសដៅដូចម្តេច?
ចំ. សន្និសីទក្រុងពតស្តាមមានទិសដៅដូចជា៖
- កិច្ចប្រជុំស្តីពីការទម្លាក់អាវុធពួកហ្វាស៊ីស អាល្លឺម៉ង់ និងបង្កើតតំបន់គ្មានកងទ័ពលើទឹកដីអាល្លឺម៉ង់
- លុបបំបាត់គណបក្សណាស៊ី បម្រាមការឃោសនាពីចលនាហ្វាស៊ីសនិយម ស្វែងរកទឹកប្រាក់ពីសំណាក់ពួកហ្វាស៊ីសអាល្លឺម៉ង់
- ចាប់ពួកឧក្រិដ្ឋជនល្មោភសង្រ្គាមបញ្ចូនទៅតុលាការយោធាអន្តរជាតិនិងធ្វើការថ្កោលទោស។

៩. ដើម្បីបញ្ចប់សង្រ្គាម តើសហរដ្ឋអាមេរិកធ្វើដូចម្តេចខ្លះ?
ចំ. ដើម្បីបញ្ចប់សង្រ្គាមសហរដ្ឋអាមេរិកបាន៖
- បានរៀបចំជាសម្ងាត់កម្ទេចជប៉ុនដោយប្រើគ្រាប់បែកបរមាណូ
- ថ្ងៃទី៦សីហា ១៩៤៥ យន្តហោះសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូលើទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា
- ថ្ងៃទី៩សីហា ១៩៤៥ យន្តហោះសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូលើទីក្រុងណាកាសាគី
- និងការសន្យារបស់រុស្ស៊ីជួយកម្ទេចជប៉ុននៅទ្វីបអាស៊ី
- ដូចនេះសង្គ្រាមលោកលើកទី២ត្រូវបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ១៩៤៥។

ខ្លឹមសារទី៣៖ ផលវិបាកនៃសង្ក្រាម

១. តើសង្រ្គាមលោកលើកទី២ បានធ្វើឱ្យពិភពលោកទទួលរងនូវមហន្តរាយអ្វីខ្លះ?
ចំ. សង្រ្គាមលោកលើកទី២បានធ្វើឱ្យពិភពលោកទទួលរងនូវមហន្តរាយដូចជា៖
- មនុស្សស្លាប់អស់ជាច្រើនលាននាក់
- បន្សល់ទុកមានក្មេងកំព្រា ជនពិការ ស្រ្តីមេម៉ាយ
- បាត់បង់កំណើនមនុស្ស
- បាត់បង់ធនធានមនុស្ស
- បំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក
- ខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈជាច្រើន...។

២. ចូរបង្ហាញពីបម្រែបម្រួលស្ថានភាពនយោបាយលើឆាកអន្តរជាតិក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
ចំ. បម្រែបម្រួលស្ថានភាពនយោបាយលើឆាកអន្តរជាតិក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២គឺ៖
- អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី អង់គ្លេស បារាំងលែងមានឥទ្ធិពលជាមហាអំណាចរីឯប្រទេសក្រោមអាណានិគមក៏កំពុងតែរង្គោះរង្គើ
- សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាកំពូលមហាអំណាចពិភពលោកទាំងលើវិស័យយោធា និងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច
- សហភាពសូវៀតមានសេដ្ឋកិច្ចទន់ខ្សោយប៉ុន្តែទំហំទឹកដី និងយោធាធ្វើឱ្យសហភាពសូវៀតមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងនាមជាមហាអំណាចពិភពលោក
- ភាពប្រេះឆាររវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតបាននាំឱ្យលេចឡើងនូវសង្គ្រាមត្រជាក់។