(ជ២) មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) សម័យលង្វែកសតវត្សទី16

ខ្លឹមសារទី១៖  ព្រះបាទចន្ទរាជា (១៥១៦-១៥៦៦)

១. តើព្រះបាទចន្ទរាជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គព្រះនាមអ្វីខ្លះ? 
ចំ. ព្រះបាទចន្ទរាជាបុត្ររបស់ព្រះបាទធម្មរាជាហើយមានបុត្រពីរអង្គគឺ៖
- ព្រះបាទរាមាធិបតី
- ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ឬបរមេន្ទរាជា។

២. តើព្រះរាជាអង្គណាដែលសង់បន្ទាយលង្វែក? ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? នៅឯណា? នៅក្នុងនោះមានវត្ថុសក្ត័សិទ្ធិអ្វីខ្លះ?
ចំ. ស្តេចដែលសង់បន្ទាយលង្វែកគឺ ព្រះបាទចន្ទរាជាបានបញ្ជាឱ្យគេសង់បន្ទាយលង្វែកនៅឆ្នាំ១៥២៧-១៥២៩។ នៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្រឡាចខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ នៅក្នុងបន្ទាយមានវត្ថុសក្តិសិទ្ធិដូចជា ព្រះត្រឡែងកែង ព្រះកែវ និងព្រះគោចំនួន១២ដែលផ្ទុកគម្ពីរសាស្រ្តាគ្រប់ប្រភេទដែលនៅសេសសល់តាំងពីសម័យអង្គរមកម្លេះ។…

៣. មូលហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទចន្ទរាជាកសាងបន្ទាយលង្វែក? 
ចំ. បានជាព្រះបាទចន្ទរាជាកសាងបន្ទាយលង្វែកឡើងព្រោះ៖
- កសាងបន្ទាយលង្វែកឱ្យបានរឹងមាំដើម្បីការពារសត្រូវ(សៀម)
- ចង់បង្កើតជាស្នាដៃរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់
- ចង់ប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត កវី ដើម្បីចងក្រងឯកសារទុកបង្រៀនកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ
- ចង់បង្កើតវប្បធម៌ថ្មីនៅក្រោយសម័យអង្គរ។

៤. ចូរបង្ហាញពីទីតាំងយុទ្ធសាស្រ្តបន្ទាយលង្វែក។ 
ចំ. ទីតាំងយុទ្ធសាស្រ្តបន្ទាយលង្វែកគឺ
- មានទន្លេ បឹង ព្រៃឈើជារបាំង
- មានរាងបួនជ្រុង
- បណ្តោយ ៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង ២គីឡូម៉ែត្រ
- ហ៊ុមព័ទ្ធដោយគូទឹក និងដាំឫស្សីកម្រាស់ ២សិនព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែងដីកម្ពស់ ១៥ហត្ថ (៧.៥ម៉ែត្រ)
- ក្នុងបន្ទាយមាន៖វាំងស្តេច បន្ទាយទាហាន ផ្ទះស្រីស្នំ២២  រោងដំរី រោងសេះ ប្រាសាទពីរ ជីកស្រះ៤គ្រប់ទិស  ចិញ្ចឹមត្រីប្រួល រ៉ស ឆ្កោក...និងសង់ឃ្លាំង១៥ខ្នងសម្រាប់ដាក់ស្រូវ អង្ករ ត្រីងៀត ត្រីឆ្អើរ ប្រហុក ផ្អក...។
- បន្ទាយលង្វែកមានទ្វារធំ៤ នៅទិសទាំង៤
- បន្ទាយលង្វែកមានទ្វារតូច៤ ចំជ្រុងនៃទិសតូចទាំង៤
- មានសួនច្បារធំ២ មានភូមិអ្នកស្រុក៤ មានវត្តប្រាំ...។

៥. បើតាមសំដីលោកអ៊ុក អ៊ូអតីតមេឃុំលង្វែកនាឆ្នាំ១៩៧០គាត់មានប្រសាសន៍ដូចម្តេច? 
ចំ. បើតាមសំដីលោកអ៊ុក អ៊ូ អតីតមេឃុំលង្វែកនាឆ្នាំ ១៩៧០ គាត់ថាសេះពេញកម្លាំងមិនអាចបោលជុំវិញបន្ទាយលង្វែកបានឡើយ។

៦. ហេតុអ្វីបានជាសៀមលើកទ័ពមកវាយខ្មែរនៅក្បែរក្រុងអង្គរ? 
ចំ. បានជាសៀមលើកទ័ពមកវាយខ្មែរនៅក្បែរក្រុងអង្គរគឺ៖
- ដោយសារព្រះបាទចន្ទរាជាមិនបាននាំសួយសារអាករមកថ្វាយសៀមតាមទម្លាប់ពីមុន
- ព្រះអង្គមិនចង់ឱ្យប្រទេសខ្មែរស្ថិតនៅក្រោមចំណុះសៀមដូចពេលមុនទៀត។

៧. តើមូលហេតុអ្វីបានជាមានឈ្មោះថាខេត្តសៀមរាប?
ចំ. បានជាមានឈ្មោះថាខេត្តសៀមរាបគឺ៖
- ដោយស្តេចសៀមបានចាត់បញ្ជូនទូតមកបង្ខំឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជាលើកសួយសារអាករតាមទម្លាប់ពីមុនប៉ុន្តែព្រះបាទចន្ទរាជាប្រកែកមិនព្រមនៅក្រោមអំណាចសៀម។
- សៀមខឹងក៏លើកទ័ពមកវាយខ្មែរនៅក្បែរក្រុងអង្គរព្រះបាទចន្ទរាជាបានកេណ្ឌទ័ពទប់ទល់នឹងទ័ពសៀមនៅស្ទឹងអង្គរ និងវាយបកសៀមឱ្យបាក់ទ័ពចាប់ជាឈ្លើយសឹករាប់ពាន់នាក់ ។
- នៅត្រង់កន្លែងនោះ ហៅភូមិសៀមរាប ឃុំសៀមរាប និងស្រុកសៀមរាប(សៀមចាញ់ខ្មែររាប)រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

៨. តើព្រះបាទចន្ទរាជាបានលើកទ័ពចូលវាយសៀមប៉ុន្មានលើក? ឆ្នាំណាខ្លះ? រំដោះបានខេត្តណាខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទចន្ទរាជាបានលើកទ័ពចូលវាយសៀម ចំនួន ៤លើកគឺ៖
- ១៥៣១រំដោះបានខេត្តបស្ចឹមបុរី
- ១៥៥៧រំដោះបានខេត្តចន្ទបុរីនិង ខេត្តផ្សេងៗទៀត
-  ពីរលើកទៀតឆ្នាំ១៥៥៩ និង១៥៦២ដោយចាប់បានឈ្លើយសឹកសៀមជាច្រើននាក់មកស្រុកខ្មែរ។

៩. តើជនជាតិអឺរ៉ុបណា ដែលចូលមកដល់ប្រទេសខ្មែរ មុនគេ? ពួកគេមកធ្វើអ្វីខ្លះ?
ចំ. ជាតិអឺរ៉ុបដែលចូលមកដល់ប្រទេសខ្មែរមុនគេគឺ៖
- ព័រទុយហ្គាល់នៅឆ្នាំ១៥៥៥
- ពួកគេមកក្នុងបំណងផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្តតែមិនបានសម្រេច ព្រោះប្រជារាស្រ្តខ្មែរបានគោរពសាសនាព្រះពុទ្ធយ៉ាងមុតមាំទៅហើយ។
- ក្រៅពីផ្សព្វផ្សាយសាសនាក៏មានពួកអ្នកផ្សងព្រេងខ្លះទៀតបានមកទស្សនាប្រទេសខ្មែរយើង។

១០. តើព្រះបាទចន្ទរាជាមានស្នាព្រះហស្តអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទចន្ទរាជាមានស្នាព្រះហស្តដូចជា៖
- ព្រះបាទចន្ទរាជាមានស្នាព្រះហស្តខាងចម្បាំង រំដោះទឹកដីភាគខាងលិចការពារជាតិមាតុភូមិ។
- ជួយទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនា យ៉ាងកក់ក្តៅ ។
- ព្រះអង្គយកព្រះទ័យទុកដាក់លើគ្រប់វិស័យ មានអក្សរសាស្រ្ត និងសេដ្ឋកិច្ចជាដើម។
- ប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត បញ្ញវន្ត អ្នកខ្លាំងពូកែខាងសិល្បសាស្រ្តដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលកូនខ្មែរ ជំនាន់ក្រោយ។
- ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចបញ្ជាឱ្យគេកាប់ឆ្កាព្រៃ ពង្រីកផ្ទៃដីធ្វើស្រែចំការ និងសិប្បកម្មស្លដែក ផលិតសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ។

ខ្លឹមសារទី២៖ ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ឬបរមេន្ទរាជា (១៥៦៦-១៥៧៦)

១. តើព្រះបាទបរមរាជាទី៤ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា? មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទចន្ទរាជា មានបុត្រ៣ អង្គ គឺ៖
- ព្រះបាទសត្ថាទី១
- ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌
- ព្រះបាទពញាអន។

២. តើព្រះបាទបរមរាជាទី៤ មានស្នាព្រះហស្តអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទបរមរាជាទី៤មានស្នាព្រះហស្ត ដូចជា៖
- ឆ្នាំ១៥៦៨ព្រះអង្គបានលើកទ័ពទៅវាយសៀមរំដោះខេត្តខាងលិចថែមទៀតនិងចាប់បានឈ្លើយសឹកសៀមជាច្រើននាក់
- ១៥៦៩ភូមាបានលើកទ័ពវាយក្រុងអយុធ្យា ហើយត្រួតត្រាក្រុងនេះអស់រយៈ១៥ឆ្នាំ។
- ១៥៧០ព្រះអង្គទៅគង់នៅអង្គរនាំទ័ពទៅរំដោះខេត្តនគររាជសីមា និងដាក់មន្រ្តីខ្មែរឱ្យត្រួត្រានៅទីនោះ។
- ១៥៧៤សៀមបង្ខំចិត្តធ្វើសន្ធិសញ្ញចងស្ពានមេត្រីជាមួយខ្មែរ។ សៀមយល់ព្រមប្រគល់ខេត្តនគរាជសីមាបស្ចឹមបុរី-ចន្ទបុរីឱ្យខ្មែរវិញ ។

៣. តើមូលហេតុអ្វីបានជានៅឆ្នាំ១៥៧៤ស្តេចលាវខឹងព្រះបាទបរមរាជាទី៤?
ចំ. បានជានៅឆ្នាំ១៥៧៤ស្តេចលាវខឹងព្រះបាទបរមរាជាទី៤ដោយសារ៖
- នៅឆ្នាំ១៥៧២ស្តេចនគរលានជាង(ឡានសាង)បបួលស្តេចខ្មែរប្រជល់ដំរីភ្នាល់ដាក់នគរ។
- ដោយសារដំរីខ្មែរជល់ឈ្នះដំរីលាវ ស្តេចលាវខឹងខ្លាំងក៏បញ្ជាទ័ពមកវាយខ្មែរតែត្រូវទ័ពខ្មែរវាយបកឱ្យបរាជ័យ។

៤. មូលហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទបរមរាជាទី៤អំពាវនាវ សុំឱ្យអង្គការកណ្តាលនៅម៉ាឡាកាបញ្ជូនអ្នកផ្សព្វផ្សាយ សាសនាមកកាន់ប្រទេសខ្មែរ ?
ចំ. មូលបានជាព្រះបាទបរមរាជាទី៤ អំពាវនាវសុំឱ្យ អង្គការកណ្តាលនៅម៉ាឡាកាបញ្ជូនអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាមកកាន់ប្រទេសខ្មែរព្រោះព្រះអង្គចង់ឈ្វេង  យល់អំពីសកម្មភាពជំនួញ ប៉ុន្តែពួកអ្នកផ្សាយសាសនា ពុំបានធ្វើឱ្យជំនួញមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លាព្រះរាជាខ្មែរក៏ធ្វើទុកបុកម្នេញពីអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាទាំង២ ។

ខ្លឹមសារទី៣៖ វិបត្តិរាជវង្ស

១. តើព្រះបាទសត្ថាទី១ ឬបរមរាជាទី៥ មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ? 
ចំ. ព្រះបាទសត្ថាទី១ ឬបរមរាជាទី៥ មានបុត្រ៣អង្គគឺ៖
- ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១
- ព្រះបាទពញាតន់
- ព្រះបាទពញាញោម។

២. តើព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានបុត្រ២អង្គគឺ៖
- ព្រះបាទជ័យចេស្តាឬជ័យជេដ្ឋាទី២
- ព្រះបាទឧទ័យ។

៣. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទសត្ថាទី១បញ្ជាឱ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌នាំទ័ពទៅជួយសៀមវាយភូមា?
ចំ. បានជាព្រះបាទសត្ថាទី១ បញ្ជាឱ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌នាំទ័ពទៅជួយសៀមវាយភូមាព្រោះគោរពតាមសន្ធិសញ្ញាសៀម-ខ្មែរឆ្នាំ១៥៧៤ ។

៤. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ថាសៀមរមិលគុណ?  
ចំ. បានជាព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ថាសៀមរមិល គុណព្រោះមិនត្រឹមតែអរគុណដែលព្រះអង្គលើកទ័ពទៅរំដោះប្រទេសខ្លួនពីភូមាទេ បែជាស្តេចសៀម នរេសូរខឹងនឹងព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ដែលមិនលុតជង្កង់ថ្វាយលាខ្លួនទៅស្រុកវិញ។

៥. តើនៅឆ្នាំ១៥៨១ព្រះបាទសត្ថាទី១បានរំដោះខេត្តភាគខាងលិចណាខ្លះ?
ចំ. នៅឆ្នាំ១៥៨១ព្រះបាទសត្ថាទី១រំដោះខេត្តភាគខាងលិចបានដូចជា៖
- នគររាជសីមា
- ចន្ទបុរី
- នគរនាយក។

៦. តើស្តេចសៀមនរេសូរបានវាយយកខេត្តខ្មែរណាខ្លះ?នៅឆ្នាំណា? 
ចំ. ស្តេចសៀមនរេសូរបានវាយយកខេត្តខ្មែរនៅឆ្នាំ១៥៨៨មាន៖
- ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
- ខេត្តបាត់ដំបង
- ខេត្តពោធិសាតិ៍
- តែវាយក្រុងលង្វែកមិនបែក៣ខែ។

៧. តើព្រះបាទសត្ថាទី១ធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអេស្ប៉ាញដើម្បីអ្វី?
ចំ. ព្រះបាទសត្ថាទី១ធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអេស្ប៉ាញដើម្បីសុំជំនួយនៅពេលដែលសៀមហ៊ុព័ទ្ធបន្ទាយលង្វែក។

៨. តើមូលហេតុអ្វីដែលនាំឱ្យ បន្ទាយលង្វែកបែកបាក់?
ចំ. មូលហេតុនៃការបែកបន្ទាយលង្វែកដោយសារ៖
- ព្រះរាជាៈ សត្ថាទី១ឆោតល្ងង់ទៅជួយរំដោះក្រុងអយុធ្យារបស់សៀមពីការត្រួតត្រាភូមា។
- សៀមៈសៀមរមិលគុណប្រើល្បិចបញ្ជូនសង្ឃពីរអង្គមកយកការណ៍ក្នុបន្ទាយលង្វែក និងប្រើល្បិចបាចប្រាក់ឌួងចូលគុម្ពឬស្សី។
- វិបត្តិផ្ទៃក្នុងៈរាជវង្សានុវង្សនាម៉ឺនមន្ត្រីប្រជារាស្រ្តមិនពេញចិត្ត នឹងព្រះរាជាតែងតាំងកូនអាយុ១១វស្សាឱ្យគ្រងរាជ្យនិង៦វស្សាជាមហាឧបរាជ។ ធ្វើឱ្យប្រជារាស្រ្តបាត់បង់ស្មារតីប្រយុទ្ធ។
- ប្រជារាស្រ្តខ្មែរក្រីក្រឆោតល្ងង់ចង់បានប្រាក់ឌួងក៏នាំគ្នាកាប់ឆ្ការគុម្ពឬស្សី ដែលជារបងការពារបន្ទាយដ៏រឹងមាំ។
- សាមគ្គីៈ ប្រទេសខ្មែរហាក់បីដូចជាបាត់បង់សាមគ្គីដូចជាសត្ថាទី១នាំកូនទាំងពីររត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេសឡាវមិនគិតពីប្រជារាស្ត្រនាំឱ្យប្រជាជនបាត់ជំនឿ។

៩. តើមានផលវិបាកអ្វីខ្លះក្រោយបែកបន្ទាយលង្វែក?
ចំ. ផលវិបាកក្រោយបែកបន្ទាយលង្វែកមាន៖
- ប្រទេសជាតិអស់ឬទ្ធានុភាព ធ្លាក់ជារដ្ឋទន់ខ្សោយនៅអាស៊ីអគ្នេយ៍។
- ខ្មែរបាត់បង់កេតនភណ្ឌជាតិ ក្បួន ច្បាប់ អ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត និងវប្បធម៌ត្រូវសៀមឆក់ប្លន់អស់។
- ប្រទេសធ្លាក់ក្នុងភាពអនាធិបតេយ្យ គ្រោះទុរ្ភិក្សពេញប្រទេស...។
- ព្រះរាជវង្សានុវង្សប្រព្រឹត្តិ អំពើពាលា លែងមាន ឬទ្ធានុភាព។
- ប្រជារាស្រ្តអស់ជំនឿលើព្រះរាជា។
- ប្រទេសកម្ពុជាបាត់បង់ខេត្ត ចន្ទបុរី បស្ចឹមបុរី នគររាជសីមា បាត់ដំបង សៀមរាប ពោធិ៍សាត់។

ខ្លឹមសារទី៤៖ ជ័យជេដ្ឋាទី១ (១៥៨៦-១៥៩៤)

១. តើព្រះជ័យជេដ្ឋាទី១ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?សោយរាជ្យនៅឯណា?ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា ? នៅអាយុប៉ុន្មាន?ហើយពេលបែកបន្ទាយលង្វែករត់ទៅណា? 
ចំ. ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១គឺ៖
- ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទសត្ថាទី១
- សោយរាជ្យនៅរាជធានីលង្វែក
- សោយរាជ្យពី ឆ្នាំ១៥៨៦-១៥៩៤
- សោយរាជ្យនៅព្រះជន្ម១១ វស្សា
- ពេលបែកបន្ទាយលង្វែករត់ភៀសខ្លួនទៅនៅឡាវហើយសុគតនៅទីនោះ។

ខ្លឹមសារទី៥៖ ព្រះបាទរាមាជើងព្រៃ (១៥៩៤-១៥៩៦)

១. តើព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? ដោយសារអ្វី? តាំងរាជធានីនៅឯណា?
ចំ. ព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៥៩៤ ដល់ឆ្នាំ១៥៩៦ ដោយសារ « ជ្រែករាជ្យ» ហើយតាំងរាជធានីនៅស្រីសន្ធ (ទួលបាសាន)។

២. ឆ្លៀតពេលដែលព្រះរាជបល្ល័ង្ក ............ បានរៀបចំផែនការ .............. ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាឧបសគ្គនោះគឺ .............។ 
ចំ. ឆ្លៀតពេលដែលព្រះរាជបល្ល័ង្ក ទំនេរព្រះបាទរាមាជើងព្រៃ បានរៀបចំផែនការ ដើម្បីសោយរាជ្យ ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាឧបសគ្គនោះគឺ ការកំចាត់ទ័ពសៀមចេញពីលង្វែក ។

៣. តើមូលហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសុគត?
ចំ. បានជាព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសុគតព្រោះ៖ ពួកអេស្ប៉ាញឈ្មោះវេឡូសូ និងរីសព្រមទាំងបក្សពួកនាំគ្នាលួចធ្វើគត់ព្រះអង្គដោយខឹងនឹង ព្រះអង្គកាន់ជើងជនជាតិចិន។

ខ្លឹមសារទី៦៖ ចៅពញាតន់ឬព្រះបរមរាជាទី៦ (១៥៩៦-១៥៩៩)

១. តើចៅពញាតន់ឬព្រះបរមរាជាទី៦ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា? សោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?នៅព្រះជន្មប៉ុន្មាន? គ្រងរាជ្យនៅឯណា?សុគតដោយសារអ្វី?
ចំ. ចៅពញាតន់ឬព្រះបរមរាជាទី៦ជាបុត្ររបស់ព្រះសត្ថាទី១។ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៥៩៦-១៥៩៩ នៅព្រះជន្ម១៨វស្សា នៅរាជធានីស្រីសន្ធរ(ទួលបាសាន)ត្រូវឈ្មោះប៉ោរ៉ាត និងជ្វាឈ្មោះលក្ស្មីណាធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ១៥៩៩ ។

ខ្លឹមសារទី៧៖ ចៅពញាអនឬព្រះបរមរាជាទី៧ (១៥៩៩-១៦០០)

១. តើចៅពញាអនឬព្រះបរមរាជាទី៧ជាបុត្ររបស់ព្រះ រាជាអង្គណា? មូលហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គត្រូវគេលួចធ្វើគត់? 
ចំ. ចៅពញាអនឬព្រះបរមរាជាទី៧៖
- ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទបរមរាជាទី៤បានជាព្រះអង្គត្រូវគេលួចធ្វើគត់ព្រោះ ព្រះអង្គបានស្រឡាញ់ស្ត្រីម្នាក់នៅភូមិព្រែកតាមាក់ដែលត្រូវជាប្រពន្ធមេស្រុកឈ្មោះពញាថីប៉ុន្តែនាងមិនព្រមក៏ចាប់ទៅធ្វើទារុណកម្មដល់ស្លាប់ ។
- ដោយស្រឡាញ់ប្រពន្ធពេកពញាថីបានរត់ទៅពឹងពាក់ពួកបះបោរដែលមានព្រះរាមកែវព្រះភ្លើងជាមេខ្លោងបានធើ្វគត់ចៅពញាអនពេលនោះទៅ ។

ខ្លឹមសារទី៨៖ ចៅពញាញោមឬសម្តេចកែវហ្វ៊ា (១៦០០-១៦០៣)

១.តើចៅពញាញោម ឬសម្តេចកែវហ្វ៊ាជាបុត្ររបស់ព្រះ រាជាអង្គណា? គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?
ចំ. ចៅពញាញោម ឬសម្តេចកែវហ្វ៊ាជាបុត្រពៅរបស់ព្រះសត្ងាទី១ (ឯកសារអឺរ៉ុប)។ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៦០០ដល់១៦០៣។

២. តើស្ថានភាពប្រទេសមានលក្ខណៈដូចម្តេចនៅក្នុងរជ្ជកាលចៅពញាញោម?
ចំ. ស្ថានភាពប្រទេសក្នុងរជ្ជកាល ចៅពញាញោមមាន៖
- កើតកលិយុគអំពីឧក្រិដ្ឋកើតពាសពេញផ្ទៃប្រទេសបណ្តាលមកពីចៅហ្វាខេត្តនានាប្រើអំណាចតាមចិត្ត ។
- មិនយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងកិច្ចការប្រទេសជាតិ។