(ជ១)មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) កម្លាំងទំនាញផែនដី

១. ទំនាញ និងការធ្វើចលនារបស់ផែនដី

       កម្លាំង ជាការរុញ ច្រាន ឬទាញ។ រកឃើញដោយលោក អ៊ីសាក់ញូតុន(Isaac Newton) ជនជាតិអង់គ្លេសឆ្នាំ 1666 គាត់បានពណ៌នាពីការជ្រុះធ្លាក់ពីដើមរបស់ផ្លែប៉ោម។ កាលណាម៉ាសកាន់តែធំធ្វើឱ្យទំនាញកាន់តែខ្លាំង ហើយបើទម្ងន់កាន់តែធំក៏ធ្វើឱ្យទំនាញកាន់តែខ្លាំងដែរ។ ទម្ងន់អាចប្រែប្រួលពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ អាស្រ័យតាមរយៈកម្ពស់របស់សណ្ឋានដី ប៉ុន្តែម៉ាសមិនប្រែប្រួលទេ។ កាលណាទីតាំងកាន់តែខ្ពស់ ធ្វើឱ្យទំនាញកាន់តែខ្សោយ។ ហើយទំនាញកាន់តែខ្សោយនៅពេលចម្ងាយកាន់តែឆ្ងាយ។

       ភពនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរស្ថិតនៅក្នុងគន្លងរបស់វាព្រោះកម្លាំងទំនាញរបស់ព្រះអាទិត្យទាញភពទាំងនោះមិនឱ្យធ្វើចលនាត្រង់ស្របពេលជាមួយគ្នានោះដែរ ភពរក្សាចលនាឆ្ពោះទៅមុខដោយសារនិចលភាព។ ដូចគ្នានឹងផែនដីទាញព្រះចន្ទវិលជុំវិញផែនដី ក៏ដូចជាព្រះអាទិត្យទាញភពផែនដីវិលជុំវិញខ្លួនខណៈពេលដែលនិចលភាពរបស់ផែនដីរក្សាចលនាឆ្ពោះទៅមុខ។

២. កម្លាំងម៉ាញេទិចនៃផែនដី

       ដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដីកើតពីចរន្តលំហូរដែករាវនៃស្នូលក្រៅ និងរង្វិលខ្ញាល់របស់វា។ ដែនម៉ាញេទិចលាតសន្ធឹងទៅក្នុងលំហចម្ងាយប្រហែលពីរទៅបីដងនៃកាំផែនដី និងមាននាទីរាំងស្ទាក់ផង់ល្អិតមានបន្ទុកអគ្គិសនីពីព្រះអាទិត្យ មិនឱ្យបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ភាវៈមានជីវិតនៅលើផែនដី ក្រៅពីនេះដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដីក៏បានធ្វើឱ្យត្រីវិស័យដំណើរការ និងបង្កើតពន្លឺដ៏ស្រស់ស្អាតហៅថា សំរាងប៉ូល ។