(ជ៣)មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) សម្ពាធបរិយាកាស

១. សមាសភាពបរិយាកាស

រូបភាពទី1៖ សម្ពាធបរិយាកាសផែនដី

       ម៉ាស គឺជាបរិមាណនៃរូបធាតុនៅក្នុងអង្គធាតុមួយ។ ម៉ាសមាឌ គឺជាបរិមាណនៃម៉ាសខ្យល់នៅក្នុងមាឌមួយជាក់លាក់។ 

       សម្ពាធបរិយាកាស គឺជាបរិមាណនៃកំលាំងខ្យល់ដែលបញ្ចេញមកលើតំបន់មួយនៃផ្ទៃលើ។ សម្ពាធបរិយាកាសប្រែប្រួលដោយសារបរិមាណកម្លាំងសង្កត់នៃខ្យល់និងរយៈកម្ពស់។ មានន័យថាបើតំបន់ណាមានបរិមាណខ្យល់ច្រើននោះសម្ពាធខ្ពស់ ផ្ទុយមកវិញកាលណារយៈកម្ពស់កើនឡើង នោះសម្ពាធបរិយាកាសថយចុះ។ សម្ពាធនៅតំបន់ត្រូពិចជាទៀងទាត់កើនឡើង និងធា្លក់ចុះពីរដងក្នុងមួយថ្ងៃ សម្ពាធអតិបរិមាកើតឡើងកំឡុងម៉ោង 10 ព្រឹក និងម៉ោង 10 យប់។ ចំណែកឯសម្ពាធអប្បរមាកើតឡើងកំឡុងពេលម៉ោង 4 ព្រឹក និងម៉ោង 4 ល្ងាច។ ម៉ាសមាឌនៃខ្យល់មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្អិតរមួតជាមួយនឹងសម្ពាធបរិយាកាសព្រោះម៉ាសមាឌកាន់តែធំធ្វើឲ្យសម្ពាធបរិយាកាសកាន់តែខ្លាំង។ សម្ពាធបរិយាកាសថយចុះ នៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើង ព្រោះនៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើង នោះសម្ពាធខ្យល់នឹងថយចុះ ហើយម៉ូលេគុលឧស្ម័នកាន់តែខ្សត់។ រយៈកម្ពស់ជះឥទ្ធិពលដល់សម្ពាធបរិយាកាស នៅពេលរយៈកម្ពស់តែខ្ពស់ម៉ូលេគុលខ្យល់កាន់តែខ្សត់។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើអ្នកស្ថិតនៅកំពូលភ្នំខ្ពស់ ហើយអ្នកសាកល្បងរត់ អ្នកនឹងដកដង្ហើមញាប់នេះ គឺដោយសារម៉ូលេគុលខ្យល់នៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់មានតិចហើយមានផ្ទុកម៉ូលេគុលអុកស៊ីសែនតិចដែរ នោះធ្វើអោយអ្នកដកដង្ហើមញាប់។ ដូចនេះសម្ពាធបរិយាកាសថយចុះនៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើង។

២. ការបែងចែកមហាសមុទ្រលើពិភពលោក

រូបភាពទី2៖ ប៉ារ៉ូម៉ែត្របារ៉ត

       ប៉ារ៉ូម៉ែត្រ គឺជាឧបករណ៍ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់វាស់សម្ពាធខ្យល់។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក អ៊ីវែនចេលីស្តា តូរីសែលី  ជាជនជាតិអ៊ីតាលីនៅឆ្នាំ 1643 ។ ប៉ារ៉ូម៉ែត្រមាន ពីរប្រភេទគឺ ប៉ារ៉ូម៉ែត្របារត និង ប៉ារ៉ូម៉ែត្រអាណេរ៉ូអ៊ីត។ បារ៉ូម៉ែត្របារតផ្សំឡើងពីបំពង់កែវកម្ពស់ប្រហែល 0.9m ចុងម្ខាងបិទជិត ចុងម្ខាងទៀតភ្ជាប់ជាមួយបំពង់ ឬថាំងបារត។ នៅពេលសម្ពាធកើនឡើង វាសង្កត់ខ្លាំងមកលើផ្ទៃលើនៃបារត។ សម្ពាធដ៏ខ្លាំងខ្លាសង្កត់លើសសរបារតឲ្យឡើងខ្ពស់។

       បារ៉ូម៉ែត្រអាណេរ៉ូអ៊ីត ផ្សំឡើងពីដុំ ឬបន្ទាប់លោហៈបិទជិតមួយ។ នៅពេលសម្ពាធកើនឡើងជញ្ជាំងនៃដុំលោហៈត្រូវបានផតចូល។ ដុំលោហៈត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងមុខនាឡិកាដោយបណ្តុំរ៉ឺស័រ និងដងថ្លឹងចំណែកទ្រនិចបង្ហាញពីសម្ពាធអាកាស។